Kiedy jest niedobrze…

Jaki wróg – taka broń. We współczesnej medycynie, w leczeniu chorób nowotworowych stosuje się szereg agresywnych terapii. Dzięki najnowszym osiągnięciom nauki, szanse na wyleczenie chorych lub na znaczne przedłużenie ich życia są coraz większe. Z każdym leczeniem jednak nieodłącznie związane są działania niepożądane, pojawiające się zarówno w warunkach szpitalnych, jak i u chorych leczonych ambulatoryjnie. Dlatego tak ważna jest właściwa opieka nad chorymi w trakcie leczenia i odpowiednie leczenie wspomagające.

Leczenie onkologiczne

Celem leczenia pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową jest osiągnięcie równowagi pomiędzy pozytywnym rezultatem terapeutycznym a objawami niepożądanymi. Wszystkie działania powinny dążyć do zapewnienia optymalnej jakości życia. Najczęściej chorzy poddawani są chemio- lub radioterapii. Obydwie metody pozwalają zwalczać lub ograniczać rozwój komórek nowotworowych, ale wiążą się również z unicestwieniem zdrowych komórek organizmu, co pociąga za sobą szereg działań niepożądanych. Skutki uboczne leczenia mogą być różne, w zależności od rodzaju terapii, indywidualnej odpowiedzi organizmu chorego, jego wieku, płci i ogólnego stanu zdrowia. Powikłania mogą mieć przebieg łagodny lub poważny. W przypadku radioterapii działania niepożądane pojawiają się w zależności od naświetlanego obszaru. Mogą to być zaburzenia smaku, suchość lub ból w jamie ustnej, zaburzenia połykania, biegunka lub nudności i wymioty.Z kolei najczęściej występujące skutki uboczne chemioterapii to: nudności i wymioty, biegunka, wzdęcia, zaparcia, owrzodzenie jamy ustnej lub obrzęk śluzówek, zmiany grzybicze, wypadanie włosów, zmęczenie, gorączka, uczucie duszności, bóle kostno stawowe, spadek elementów morfotycznych krwi, zakrzepowe zapalenie żył.

Nudności i wymioty

Nudności i wymioty to najczęstsze działania niepożądane towarzyszące terapii nowotworów. Dolegliwości zawsze są bardzo nieprzyjemne. Potrafią trwać długo i bardzo uprzykrzać życie, zniechęcając tym samym do leczenia. Mogą spowodować znaczne odwodnienie organizmu, osłabienie, zaburzenia koncentracji, utratę apetytu, czy obniżenie odporności. Zdarza się też, że ich nasilenie uniemożliwia kontynuację terapii. Chemioterapia, która jest leczeniem nieselektywnym, poza komórkami nowotworowymi, niszczy także zdrowe, szybko dzielące się komórki, w tym m.in. komórki znajdujące się w jamie ustnej i w przewodzie pokarmowym.

Ponadto podawane leki tzw. cytostatyki, podobnie jak naświetlania, mogą podrażniać tzw. ośrodek wymiotny w mózgu i błonę śluzową żołądka. Wszystkie te elementy decydują o tym, że leczenie zaawansowanej choroby nowotworowej bardzo często wiąże się ze skutkami ubocznymi w postaci nudności i wymiotów. Dolegliwości te zazwyczaj można powstrzymać lub przynajmniej złagodzić. Dzisiejsza medycyna zna już jednak szereg środków, dzięki którym można łagodzić te objawy. Skuteczność terapii przeciwnowotworowej w dużej mierze warunkuje wiedza lekarza dotycząca charakteru, czasu oczekiwanego wystąpienia działań niepożądanych oraz sposobu ich leczenia.

Rodzaje nudności

Niektóre osoby odczuwają mdłości przez cały czas leczenia, część pacjentów skarży się na nie okresowo. Pierwsze symptomy mogą wystąpić wkrótce po rozpoczęciu terapii lub kilka godzin później. Ze względu na czas wystąpienia nudności i wymiotów możemy podzielić je na natychmiastowe, opóźnione, przewlekłe i wyprzedzające.
Natychmiastowe powikłania to takie, które pojawiają się w ciągu kilku godzin (najczęściej w pierwszych 24 godzinach) od zastosowania terapii – naświetlania lub podania leku. Mają zazwyczaj ostry przebieg. Najczęściej dotyczą pacjentów leczonych cisplatyną. Rzadziej dekarbazyną, aktynomycyną, karboplatyną, cyklofospamidem czy doksorubicyną.

Wymioty i nudności opóźnione pojawiają się w ciągu kilku dni od rozpoczęcia leczenia. Najczęściej występują po 24 do 72 godzin i mogą trwać nawet do tygodnia. Najczęściej występują u młodych pacjentek leczonych cisplatyną, cyklofospamidem, doksorubicyną i ifosfamidem w dużych dawkach.U niektórych pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową dolegliwości mogą nie mijać przez długi czas. Na przewlekłe nudności najczęściej narzekają chorzy z nowotworem układu pokarmowego, piersi i narządów rodnych. Wiąże się to zazwyczaj z umiejscowieniem nowotworu lub ze skutkiem działania określonych leków. Nie bez znaczenia pozostają również czynniki psychologiczne, takie jak lęk i niepokój.  

Stres może być również przyczyną nudności i wymiotów wyprzedzających. Pojawiają się one bez szczególnego powodu, na samo wspomnienie poprzednich mdłości. Dolegliwości mogą być wywołane przez zapach, dźwięk, czy inny bodziec, który kojarzy się z leczeniem. Najczęściej wymioty wyprzedzające dotyczą pacjentów, którzy podczas wcześniejszej terapii cierpieli na wymioty ostre lub opóźnione. Dlatego najskuteczniejszym sposobem zapobiegania im jest efektywne zwalczanie wymiotów związanych z podaniem leku lub naświetlaniem, tak aby w przyszłości nie budziły one natychmiastowych skojarzeń i nie stały się przyczyną kolejnych dolegliwości.  

Dostępne leki

W uruchamianiu odruchu wymiotnego biorą udział głównie cztery neuroprzekaźniki: acetylocholina, dopamina, serotonina i histamina. W związku z tym leki przeciwwymiotne są antagonistami (substancjami odwracającymi działanie) receptorów, czyli wyspecjalizowanych komórek zmysłowych, odbierających informacje z otoczenia  o obecności tych substancji. Najczęściej u pacjentów z chorobą nowotworową stosuje się leki z grupy antagonistów serotoniny, takie jak Ondasetron, Tropisetron. Rzadziej lekarze przepisują Aprepitant - preparat z grupy antagonistów receptorów neurokininiowych, który stosuje się wraz z antagonistami serotoniny i   hormonalnym lekiem z grupy glikokortykoidów o działaniu przeciwzapalno-przeciwobrzękowym, pod nazwą Deksametazon.

Dodał(a): Magdalena Milewska , Piątek 23.12.2011 (aktualizacja: 2011-12-22)
Ocena:

Dodaj komentarz

Wszystkie komentarze

Awatar
Zaloguj się lub zarejestruj jeśli chcesz dodać komentarz.

Zobacz również

×